Khi một tác phẩm được khai thác, sử dụng trong hoạt động kinh doanh hoặc phục vụ công chúng, tác giả và chủ sở hữu quyền có quyền được hưởng tiền bản quyền theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, việc theo dõi quá trình sử dụng tác phẩm, thu tiền bản quyền từ nhiều tổ chức, cá nhân và phân chia khoản tiền này đến đúng chủ thể quyền là công việc phức tạp, đòi hỏi một cơ chế quản lý chuyên nghiệp và minh bạch. Chính vì vậy, pháp luật cho phép các tác giả, chủ sở hữu quyền ủy quyền cho tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả thực hiện việc quản lý, thu và phân chia tiền bản quyền. Vậy tiền bản quyền được thu và phân chia như thế nào? Tổ chức quản lý tập thể có vai trò gì trong quá trình này? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Tiền bản quyền là gì? Vì sao cần cho cơ chế thu và phân chia tiền bản quyền?
Theo quy định tại khoản 10a Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, tiền bản quyền là khoản tiền trả cho việc sáng tạo hoặc chuyển giao quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, bao gồm cả tiền nhuận bút, tiền thù lao. Đây là quyền lợi vật chất quan trọng, giúp người sáng tạo được hưởng thành quả kinh tế từ công sức lao động trí tuệ của mình.
Trên thực tế, một tác phẩm có thể được sử dụng nhiều lần, tại nhiều địa điểm, trên nhiều nền tảng và bởi nhiều tổ chức, cá nhân khác nhau. Nếu tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tự mình theo dõi việc khai thác và thu tiền bản quyền từ từng đơn vị sử dụng sẽ rất khó khăn, tốn kém thời gian và chi phí, đồng thời dễ xảy ra tình trạng sử dụng tác phẩm nhưng không thanh toán hoặc phát sinh tranh chấp về việc phân chia quyền lợi.
Chính vì vậy, pháp luật quy định cơ chế thu và phân chia tiền bản quyền nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền cũng như các chủ thể có liên quan. Cơ chế này không chỉ giúp việc thu, quản lý và phân chia tiền bản quyền được thực hiện minh bạch, công bằng mà còn tạo cơ sở để xử lý các trường hợp đặc biệt như tác phẩm có nhiều chủ thể cùng hưởng quyền, tác phẩm chưa xác định được chủ sở hữu hoặc các trường hợp pháp luật cho phép sử dụng tác phẩm nhưng vẫn phải trả tiền bản quyền. Qua đó, quyền và lợi ích của người sáng tạo được bảo đảm tốt hơn, đồng thời góp phần thúc đẩy hoạt động sáng tạo và khai thác tài sản trí tuệ một cách bền vững.
Tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả là gì?
Tổ chức quản lý tập thể quyền (Collective Management Organization – CMO) là tổ chức được thành lập nhằm đại diện cho các tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc chủ sở hữu quyền liên quan trong việc quản lý, khai thác và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ.
Theo phạm vi được ủy quyền, tổ chức quản lý tập thể thực hiện các hoạt động chủ yếu sau đây:
Thứ nhất, quản lý và cấp phép sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan. Tổ chức quản lý tập thể thay mặt tác giả, chủ sở hữu quyền đàm phán, ký kết thỏa thuận và cấp phép cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc chương trình phát sóng theo phạm vi được ủy quyền.
Thứ hai, thu và phân chia tiền bản quyền. Sau khi cấp phép sử dụng, tổ chức quản lý tập thể có trách nhiệm thu tiền bản quyền từ các tổ chức, cá nhân khai thác tác phẩm và thực hiện phân chia lại cho tác giả, chủ sở hữu quyền theo đúng nguyên tắc, quy chế phân chia sau khi trừ các khoản phí quản lý theo quy định.
Thứ ba, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu quyền. Trong quá trình quản lý quyền, tổ chức quản lý tập thể có trách nhiệm hỗ trợ bảo vệ quyền lợi của các thành viên, tham gia hòa giải khi phát sinh tranh chấp và thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của pháp luật.
Có thể thấy, thông qua cơ chế ủy quyền cho tổ chức quản lý tập thể, tác giả và chủ sở hữu quyền không phải trực tiếp thực hiện việc cấp phép, theo dõi việc khai thác hay thu tiền bản quyền từ từng đơn vị sử dụng, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của mình.
Xem thêm: https://suntrust.vn/to-chuc-quan-ly-tap-the-quyen-tac-gia-la-gi/
Tiền bản quyền được phân chia như thế nào?
Điều 48 Nghị định 17/2023/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP) quy định về việc thu, phân chia tiền bản quyền thông qua tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. Theo đó, sau khi thu tiền bản quyền từ các tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm, tổ chức quản lý tập thể có trách nhiệm phân chia khoản tiền này cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc chủ sở hữu quyền liên quan theo quy định của pháp luật và nội dung đã được các bên thỏa thuận. Việc phân chia tiền bản quyền được thực hiện trên cơ sở các nguyên tắc sau:
Thứ nhất, việc phân chia được thực hiện theo văn bản ủy quyền và quy chế của tổ chức quản lý tập thể. Khi tham gia tổ chức quản lý tập thể, tác giả hoặc chủ sở hữu quyền sẽ ký văn bản ủy quyền, trong đó xác định phạm vi quản lý quyền, phương thức, thời gian cũng như nguyên tắc phân chia tiền bản quyền. Trên cơ sở đó, tổ chức quản lý tập thể thực hiện việc thu và chi trả tiền bản quyền theo điều lệ, quy chế phân chia đã được ban hành.
Thứ hai, tỷ lệ phân chia được xác định theo sự thỏa thuận của các chủ thể quyền. Đối với tác phẩm hoặc đối tượng quyền liên quan có nhiều đồng chủ sở hữu, các bên có thể thỏa thuận về tỷ lệ hưởng tiền bản quyền căn cứ vào mức độ đóng góp trong quá trình sáng tạo hoặc đầu tư. Trường hợp các bên không đạt được thỏa thuận, pháp luật sẽ áp dụng cơ chế phân chia theo tỷ lệ đối với một số trường hợp nhất định. Chẳng hạn, đối với bản ghi âm, ghi hình được sử dụng trong phát sóng hoặc hoạt động kinh doanh thương mại, tiền bản quyền được phân chia theo tỷ lệ: 50% cho chủ sở hữu quyền tác giả, 25% cho người biểu diễn và 25% cho nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình.
Thứ ba, việc chi trả phải được thực hiện đúng thời hạn và kèm theo đầy đủ thông tin. Tổ chức quản lý tập thể có trách nhiệm phân chia tiền bản quyền đúng thời hạn đã thỏa thuận và không được chậm quá 06 tháng kể từ ngày thu được tiền, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Khi thanh toán, tổ chức phải cung cấp các thông tin làm căn cứ phân chia như số tiền được hưởng đối với từng tác phẩm, cuộc biểu diễn hoặc bản ghi âm, các quyền đã được cấp phép, mục đích sử dụng và thời gian khai thác thực tế.
Thứ tư, tổ chức quản lý tập thể được giữ lại một phần tiền bản quyền để chi trả chi phí quản lý. Khoản tiền này được sử dụng cho các hoạt động như quản lý quyền, đàm phán cấp phép, thu tiền bản quyền và vận hành bộ máy của tổ chức. Mức giữ lại phải được thỏa thuận với các thành viên và không vượt quá mức trần do pháp luật quy định, cụ thể: tối đa 40% trong 05 năm đầu hoạt động, tối đa 30% trong 05 năm tiếp theo và tối đa 25% đối với tổ chức đã hoạt động từ 10 năm trở lên.
Thứ năm, đối với khoản tiền bản quyền chưa thể chi trả cho chủ sở hữu quyền, tổ chức quản lý tập thể phải thực hiện theo trình tự luật định. Trường hợp không thể liên lạc được với người được hưởng quyền, tổ chức phải công khai thông tin tìm kiếm trên trang thông tin điện tử của mình. Sau 06 tháng kể từ ngày đăng thông báo mà vẫn chưa xác định được chủ thể quyền, khoản tiền này được chuyển vào tài khoản riêng để quản lý. Nếu sau 05 năm vẫn không tìm được người nhận, khoản tiền cùng hồ sơ liên quan sẽ được bàn giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để tiếp tục quản lý theo quy định của pháp luật.
Có thể thấy, việc phân chia tiền bản quyền thông qua tổ chức quản lý tập thể không chỉ bảo đảm quyền lợi của tác giả và chủ sở hữu quyền mà còn được thực hiện theo cơ chế minh bạch, có thời hạn rõ ràng và chịu sự giám sát của pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác quyền tác giả, quyền liên quan.
Để biết thêm thông tin chi tiết về các thủ tục, dịch vụ pháp lý vui lòng liên hệ Suntrust để được tư vấn và hỗ trợ.
