Trong quá trình khai thác, sử dụng tác phẩm, nhiều cá nhân và doanh nghiệp có thể vô tình hoặc cố ý thực hiện các hành vi như sao chép, đăng tải, chỉnh sửa, phân phối hoặc sử dụng tác phẩm trên môi trường số khi chưa được phép. Những hành vi này không chỉ làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại mà còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Bài viết dưới đây phân tích các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan thường gặp và hướng dẫn trình tự xử lý theo quy định pháp luật hiện hành.
Các hành vi xâm phạm quyền tác giả phổ biến
Theo Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định số 341/2025/NĐ-CP, các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan có thể được nhận diện trong thực tế dưới nhiều hình thức, trong đó phổ biến gồm:
- Sao chép tác phẩm không được phép;
- Sử dụng hình ảnh, bài viết, video, nhạc, phần mềm mà không xin phép;
- Cắt, ghép, chỉnh sửa làm sai lệch tác phẩm;
- Gỡ tên tác giả, không ghi nhận tác giả;
- Phân phối, đăng tải, truyền đạt tác phẩm đến công chúng, đặc biệt trên môi trường mạng, khi không được phép của chủ sở hữu quyền hoặc không thuộc trường hợp pháp luật cho phép;
- Làm tác phẩm phái sinh không được phép;
- Kinh doanh hàng hóa sử dụng bao bì, hình ảnh, thiết kế, nội dung thể hiện có yếu tố sao chép tác phẩm được bảo hộ; trường hợp bao bì/dấu hiệu còn được bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hoặc chỉ dẫn thương mại thì có thể phát sinh đồng thời trách nhiệm theo các cơ chế bảo hộ khác;
- Livestream, phát lại, chia sẻ nội dung có bản quyền trái phép;
- Crack phần mềm, phân phối phần mềm không có bản quyền;
- Sử dụng tác phẩm trên sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội mà không có quyền.
Ngoài ra, việc không tách quyền tác giả khỏi quyền hình ảnh, quyền đối với nhãn hiệu, quyền đối với dữ liệu… trong việc đàm phán các thương vụ sản xuất, tổ chức các chương trình âm nhạc cũng có thể dẫn đến vi phạm, tranh chấp.
Ví dụ một video quảng cáo có thể có nhiều lớp quyền:
- Quyền tác giả đối với kịch bản;
- Quyền tác giả đối với video;
- Quyền liên quan của người biểu diễn;
- Quyền đối với nhạc nền;
- Quyền hình ảnh cá nhân của người mẫu/KOL;
- Quyền nhãn hiệu xuất hiện trong video;
- Quyền đối với địa điểm, bối cảnh, đạo cụ.
Nếu hợp đồng giữa các bên chỉ ghi chung “Bên A được sử dụng video” mà không làm rõ phạm vi quyền, thời hạn, lãnh thổ, nền tảng sử dụng, quyền âm nhạc, quyền hình ảnh, quyền của người biểu diễn và quyền đối với các yếu tố xuất hiện trong video, thì chưa chắc đã đủ cơ sở pháp lý để khai thác video cho mục đích quảng cáo rộng rãi.
Nghị định 341/2025/NĐ-CP là căn cứ xử phạt vi phạm hành chính hiện hành trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan, có hiệu lực từ ngày 15/02/2026. Nghị định quy định mức phạt tiền tối đa là 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức, đồng thời là cơ sở quan trọng để xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong thực tiễn, bao gồm cả các hành vi phát sinh trên môi trường số.
Cách xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả thực tế
Tham khảo “Xâm phạm quyền tác giả – chế tài xử lý theo quy định pháp luật năm 2026”. Trên thực tế, việc xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả thường nên được thực hiện theo lộ trình:
Bước 1 – Thu thập chứng cứ:
Chụp màn hình, quay màn hình, lập vi bằng nếu cần, lưu link, hóa đơn mua hàng vi phạm, thông tin shop/tài khoản, ngày giờ truy cập, mã sản phẩm, thông tin người bán.
Bước 2 – Chứng minh quyền:
Chuẩn bị Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả nếu có; nếu chưa có thì chuẩn bị file gốc, hợp đồng, email, tài liệu bàn giao, chứng cứ thời điểm sáng tạo.
Bước 3 – Gửi cảnh báo/yêu cầu chấm dứt:
Nêu rõ quyền bị xâm phạm, hành vi vi phạm, yêu cầu gỡ bỏ, chấm dứt sử dụng, bồi thường hoặc cam kết không tái phạm.
Bước 4 – Gửi yêu cầu đến nền tảng:
Với Facebook, TikTok, YouTube, Shopee, Lazada, website trung gian, cần chuẩn bị hồ sơ quyền và chứng cứ vi phạm. Trong thực tế, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả giúp việc gỡ nội dung nhanh và thuyết phục hơn.
Bước 5 – Xử lý hành chính/khởi kiện/tố giác hình sự:
Tùy mức độ, có thể yêu cầu thanh tra chuyên ngành, quản lý thị trường, công an, tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác. Nếu hành vi có quy mô thương mại, thu lợi bất chính, gây thiệt hại lớn hoặc trị giá hàng hóa vi phạm đạt ngưỡng, có thể xem xét hướng hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.
Vậy Hiện trạng và giải pháp cho tác giả, doanh nghiệp chủ sở hữu quyền tác giả như thế nào? Hãy đón chờ tại bài viết kỳ tới nhé!!!
