Trong quá trình xây dựng website, fanpage hoặc triển khai các chiến dịch marketing, không ít doanh nghiệp có thói quen sử dụng hình ảnh, video được tìm thấy trên Internet mà không kiểm tra nguồn gốc hoặc tình trạng bản quyền của các nội dung này. Nhiều người cho rằng đây là hành vi phổ biến, khó bị phát hiện và không gây ra hậu quả đáng kể. Tuy nhiên, trong bối cảnh pháp luật về sở hữu trí tuệ ngày càng được hoàn thiện và các nền tảng số liên tục tăng cường cơ chế bảo vệ bản quyền, việc sử dụng hình ảnh, video “chùa” không còn là một hành vi “vô hại”. Ngược lại, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với các rủi ro pháp lý, tài chính và uy tín thương hiệu nếu khai thác nội dung của người khác mà không được phép.
Hình ảnh. video trên Internet có được bảo hộ không?
Một trong những quan niệm sai lầm phổ biến hiện nay là cho rằng hình ảnh được đăng tải trên Internet là tài nguyên công cộng và bất kỳ ai cũng có thể tự do sử dụng. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc một hình ảnh xuất hiện trên website, mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến không đồng nghĩa với việc chủ sở hữu từ bỏ quyền tác giả đối với hình ảnh đó.
Theo quy định tại Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm nhiếp ảnh là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Đồng thời, khoản 9 Điều 6 Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định tác phẩm nhiếp ảnh là tác phẩm thể hiện hình ảnh của thế giới khách quan trên vật liệu bắt sáng hoặc trên các phương tiện mà hình ảnh được tạo ra bằng phương pháp hóa học, điện tử hoặc các phương pháp kỹ thuật khác; tác phẩm có thể kèm theo hoặc không kèm theo chú thích.
Không chỉ hình ảnh, video cũng là đối tượng được pháp luật bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Tùy thuộc vào tính chất và nội dung của từng sản phẩm, video có thể được bảo hộ dưới dạng tác phẩm điện ảnh hoặc tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự tác phẩm điện ảnh theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, video còn có thể được bảo hộ dưới góc độ quyền liên quan đối với bản ghi hình, chương trình phát sóng hoặc tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.
Như vậy, việc một hình ảnh hoặc video được đăng tải công khai trên Google, Facebook, TikTok, YouTube hay bất kỳ nền tảng trực tuyến nào khác không có nghĩa là cá nhân, tổ chức được quyền tự do sao chép, chỉnh sửa hoặc sử dụng cho mục đích thương mại. Trong nhiều trường hợp, việc tự ý sử dụng hình ảnh, video của người khác mà không được sự cho phép của chủ sở hữu quyền có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả hoặc quyền liên quan và phải chịu các trách nhiệm pháp lý tương ứng theo quy định của pháp luật.
Các hành vi vi phạm mà doanh nghiệp thường mắc phải
Thứ nhất, tải hình ảnh từ Google hoặc các website khác để sử dụng cho mục đích thương mại. Đây là một trong những hành vi phổ biến nhất hiện nay. Nhiều doanh nghiệp thường tải hình ảnh từ Google hoặc các trang web khác để đăng tải trên website, fanpage, catalogue hoặc các tài liệu quảng cáo mà không kiểm tra nguồn gốc và tình trạng bản quyền của hình ảnh. Tuy nhiên, việc hình ảnh xuất hiện công khai trên Internet không đồng nghĩa với việc hình ảnh đó được phép sử dụng tự do.
Thứ hai, sao chép hình ảnh, video hoặc nội dung trực quan từ đối thủ cạnh tranh. Không ít doanh nghiệp lựa chọn việc sao chép hình ảnh sản phẩm, banner quảng cáo, video giới thiệu hoặc các nội dung truyền thông từ website và fanpage của đối thủ nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí sản xuất nội dung. Hành vi này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền tác giả mà còn có thể dẫn đến các tranh chấp liên quan đến cạnh tranh không lành mạnh.
Thứ ba, tải và đăng tải lại video từ các nền tảng mạng xã hội. Nhiều doanh nghiệp sử dụng các video được đăng tải trên Facebook, TikTok, YouTube hoặc các nền tảng khác để phục vụ hoạt động quảng cáo, bán hàng hoặc xây dựng thương hiệu. Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp cho rằng việc cắt ghép, chỉnh sửa hoặc chèn logo của mình vào video sẽ làm phát sinh quyền sử dụng. Tuy nhiên, nếu chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền thì hành vi này vẫn có thể bị xem là xâm phạm quyền tác giả hoặc quyền liên quan.
Thứ tư, sử dụng hình ảnh hoặc video từ các kho dữ liệu miễn phí mà không tuân thủ điều kiện cấp phép. Một số doanh nghiệp sử dụng hình ảnh từ các kho ảnh miễn phí hoặc nội dung được tạo ra từ các công cụ AI mà không tìm hiểu kỹ các điều khoản sử dụng. Trên thực tế, nhiều nội dung chỉ được phép sử dụng trong những phạm vi nhất định hoặc phải đáp ứng các điều kiện cụ thể do chủ sở hữu đặt ra.
Các rủi ro pháp lý mà doanh nghiệp có thể gặp phải
Việc sử dụng hình ảnh, video trên Internet mà không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền không chỉ là một hành vi vi phạm quyền tác giả đơn thuần mà còn có thể kéo theo nhiều hệ quả pháp lý đáng kể đối với doanh nghiệp. Tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả thực tế gây ra, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với trách nhiệm hành chính, dân sự hoặc thậm chí là trách nhiệm hình sự.
Thứ nhất, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, hành vi sao chép, sử dụng hoặc khai thác hình ảnh, video của người khác mà không được phép có thể bị xử phạt hành chính và buộc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như gỡ bỏ nội dung vi phạm, cải chính thông tin hoặc tiêu hủy các bản sao vi phạm theo quy định tại Nghị định 341/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan. Đối với doanh nghiệp, đây không chỉ là vấn đề về chi phí xử phạt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động truyền thông và kinh doanh đang triển khai.
Xem thêm: https://suntrust.vn/xam-pham-quyen-tac-gia-che-tai-xu-ly/
Thứ hai, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu bồi thường thiệt hại. Chủ sở hữu quyền tác giả có quyền khởi kiện để yêu cầu bồi thường đối với những thiệt hại phát sinh từ hành vi xâm phạm quyền của mình. Trên thực tế, chi phí mà doanh nghiệp phải bỏ ra trong một vụ tranh chấp bản quyền thường không chỉ bao gồm khoản bồi thường cho chủ sở hữu mà còn có thể bao gồm chi phí luật sư, chi phí thu thập chứng cứ và các chi phí tố tụng khác. Đối với những nội dung được sử dụng trong hoạt động quảng cáo hoặc tạo ra doanh thu, mức thiệt hại được yêu cầu bồi thường có thể rất lớn.
Thứ ba, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự trong những trường hợp nghiêm trọng. Khi hành vi xâm phạm quyền tác giả được thực hiện có tổ chức, vì mục đích thương mại hoặc gây thiệt hại lớn cho chủ sở hữu quyền, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự. Đối với pháp nhân thương mại, ngoài hình phạt tiền, doanh nghiệp còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động trong một thời hạn nhất định hoặc hạn chế hoạt động kinh doanh trong một số lĩnh vực.
Thứ tư, doanh nghiệp có thể đối mặt với các biện pháp ngăn chặn và xử lý từ các nền tảng số. Trong bối cảnh các nền tảng như Facebook, YouTube hay TikTok ngày càng tăng cường kiểm soát vấn đề bản quyền, việc sử dụng hình ảnh hoặc video vi phạm có thể dẫn đến việc nội dung bị gỡ bỏ, tài khoản bị hạn chế chức năng hoặc bị khóa. Điều này có thể làm gián đoạn các chiến dịch marketing, ảnh hưởng đến doanh thu và gây thiệt hại đáng kể cho hoạt động kinh doanh.
Có thể thấy rằng, việc sử dụng hình ảnh và video “chùa” không đơn thuần là một giải pháp tiết kiệm chi phí marketing. Ngược lại, đây có thể là nguyên nhân dẫn đến những tranh chấp pháp lý phức tạp, phát sinh chi phí lớn và ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động kinh doanh cũng như uy tín của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế rủi ro khi sử dụng hình ảnh, video trên Internet?
Thứ nhất, rà soát toàn bộ hình ảnh và video đang được sử dụng trên các kênh truyền thông. Doanh nghiệp nên kiểm tra website, fanpage, kênh YouTube, TikTok, các chiến dịch quảng cáo và các tài liệu truyền thông khác để xác định những nội dung được lấy từ bên thứ ba hoặc chưa có hồ sơ chứng minh quyền sử dụng.
Thứ hai, xác minh nguồn gốc và tình trạng bản quyền của nội dung. Đối với từng hình ảnh, video, doanh nghiệp cần xác định chủ sở hữu quyền, nguồn khai thác, phạm vi cấp phép và các điều kiện sử dụng. Nếu không thể xác định được nguồn gốc hoặc căn cứ sử dụng hợp pháp, nội dung đó cần được xem là có nguy cơ vi phạm.
Thứ ba, chủ động gỡ bỏ hoặc thay thế các nội dung có nguy cơ xâm phạm quyền tác giả. Đây là biện pháp cần thực hiện ngay nhằm giảm thiểu thiệt hại và hạn chế nguy cơ bị khiếu nại hoặc xử lý vi phạm. Trong nhiều trường hợp, việc chủ động khắc phục sớm có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu đáng kể các tranh chấp phát sinh.
Thứ tư, thực hiện xin phép hoặc thỏa thuận cấp phép sử dụng đối với chủ sở hữu quyền. Trường hợp nội dung có giá trị và doanh nghiệp vẫn có nhu cầu tiếp tục khai thác, doanh nghiệp nên chủ động làm việc với chủ sở hữu quyền để được cấp phép hoặc ký kết thỏa thuận sử dụng phù hợp, nhằm đảm bảo việc khai thác đúng quy định pháp luật. Trong thực tế, doanh nghiệp không nhất thiết phải liên hệ trực tiếp với từng chủ sở hữu quyền, mà có thể thực hiện thủ tục xin cấp phép sao chép thông qua các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan như Vietrro. Đồng thời, các đơn vị tư vấn pháp lý như Suntrust có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong việc rà soát phạm vi quyền, làm việc với tổ chức đại diện và thực hiện thủ tục cấp phép, giúp quá trình xin phép được triển khai nhanh chóng, đúng quy định và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong quá trình khai thác nội dung.
Xem thêm: https://suntrust.vn/to-chuc-quan-ly-tap-the-quyen-tac-gia-la-gi/
