Trong bối cảnh nền kinh tế số và đổi mới sáng tạo đang phát triển mạnh mẽ, việc hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, bổ sung 2025 được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/04/2026 đã đánh dấu một bước chuyển quan trọng liên quan tới trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số, rút ngắn tiến trình đăng ký quyền sở hữu công nghiệp,… Bài viết này điểm qua một vài sửa đổi bổ sung quan trọng của Luật Sở hữu trí tuệ 2025 nhằm giúp các tổ chức và cá nhân dễ dàng nắm bắt thông tin, cập nhật sự thay đổi trong quá trình hành nghề và xác lập, khai thác tài sản sở hữu trí tuệ.
Thứ nhất, bổ sung quy định mới về việc quản lý, khai thác và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ
“Điều 8a. Quản lý, khai thác quyền sở hữu trí tuệ
1. Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ có trách nhiệm lập danh mục riêng để quản trị nội bộ trong trường hợp quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng điều kiện để ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán.
2. Chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ được sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để thực hiện các hoạt động giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư và các hoạt động khác theo quy định của pháp luật liên quan theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sở hữu trí tuệ, quản lý, sử dụng tài sản công và quy định khác của pháp luật có liên quan.
3. Nhà nước khuyến khích khai thác quyền sở hữu trí tuệ, sử dụng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp để vay vốn theo quy định của pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, tín dụng và quy định khác của pháp luật có liên quan.”
Việc bổ sung Điều 8a. đã nhấn mạnh vai trò của quyền sở hữu trí tuệ như một công cụ kinh tế, tạo cơ sở pháp lý cho hình thành thị trường giao dịch tài sản trí tuệ. Quy định việc xây dựng cơ sở dữ liệu về giá quyền sở hữu trí tuệ được giao dịch hợp pháp để thực hiện khoản 3 Điều 8a được quy định tại Điều 11b Luật SHTT. Quy định này làm rõ khái niệm “Cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ”, các thông tin cơ bản của cơ sở dữ liệu, trách nhiệm, xây dựng, quản lý, cập nhật cơ sở dữ liệu, đây hứa hẹn là hệ thống tập trung dữ liệu điện tử thống nhất toàn quốc về giá trị các giao dịch hợp pháp liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm chuyển nhượng quyền sở hữu, chuyển giao quyền sử dụng, thế chấp, góp vốn và các hình thức khai thác thương mại khác.
Thứ hai, luật hóa vấn đề sở hữu trí tuệ gắn với trí tuệ nhân tạo (AI)
Cùng với sự ra đời của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026, lần đầu tiên vấn đề sở hữu trí tuệ đối với sự góp mặt của AI được luật hóa tại Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025.
“5. Căn cứ vào quy định của Luật này, Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ theo quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 4 Điều này trong trường hợp đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.”.
Xem thêm: Từ 1/4/2026, những đối tượng nào không được bảo hộ quyền tác giả?
Thứ ba, rút ngắn đáng kể thời hạn thẩm định đơn sở hữu công nghiệp
Việc rút ngắn thời hạn thẩm định đơn sở hữu công nghiệp cho thấy bộ mặt cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số toàn diện trong xử lý hồ sơ sở hữu trí tuệ. Theo đó, hàng loạt thời hạn trong tiến trình thẩm định đơn sở hữu công nghiệp được rút ngắn đáng kể như:
– Không còn quy định về ban hành quyết định chấp nhận đơn hợp lệ, theo đó đơn đăng ký sáng chế hợp lệ về hình thức được công bố trong tháng thứ 19 kể từ ngày nộp đơn hoặc từ ngày ưu tiên đối với đơn được hưởng quyền ưu tiên; đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp, đơn đăng ký nhãn hiệu, đơn đăng ký chỉ dẫn địa lý được công bố trong thời hạn 01 tháng kể từ ngày đơn được coi là hợp lệ. Thời hạn công bố đơn chỉ còn 01 tháng kể từ ngày đơn hợp lệ về hình thức.
– Thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 xuống 12 tháng; đơn nhãn hiệu từ 9 xuống 5 tháng; đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 xuống 5 tháng; thời gian công bố đơn cũng được rút từ 2 tháng xuống còn 1 tháng. Việc tinh giản quy trình và rút ngắn thời gian xử lý được kỳ vọng sẽ giảm chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận hệ thống bảo hộ của doanh nghiệp và cá nhân sáng tạo.
Đặc biệt, luật lần đầu tiên ghi nhận cơ chế thẩm định nhanh trong 3 tháng đối với sáng chế và nhãn hiệu nếu đáp ứng điều kiện do Chính phủ quy định.
– Bên cạnh đó, một điểm cũng rất đáng lưu ý là sau 06 tháng kể từ ngày đơn đăng ký sáng chế được công bố hoặc 03 tháng kể từ ngày đơn đăng ký sáng chế được công bố trong trường hợp đơn đăng ký sáng chế được thẩm định nội dung nhanh; và sau 03 tháng kể từ ngày đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp, đơn đăng ký nhãn hiệu, đơn đăng ký chỉ dẫn địa lý được công bố thì bất kỳ người thứ ba nào cũng có quyền phản đối việc cấp văn bằng bảo hộ.
Thứ tư, quy định cụ thể về thời hạn ủy quyền đối với văn bản ủy quyền đại diện liên quan đến đơn sở hữu công nghiệp
Theo quy định tại Điều 107 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022, giấy uỷ quyền không có thời hạn uỷ quyền được coi là có hiệu lực vô thời hạn và chỉ chấm dứt hiệu lực khi bên uỷ quyền tuyên bố chấm dứt uỷ quyền. Song, đến quy định được sửa đổi bổ sung 2025, “thời hạn ủy quyền này bị giới hạn lại và được xác định theo quy định của Bộ luật Dân sự”. Theo đó, trường hợp các bên không thỏa thuận về thời hạn ủy quyền thì thời hạn này sẽ được xác định là 01 năm chứ không còn được xác định là vô thời hạn.
Thứ năm, quy định về tăng mức bồi thường thiệt hại cả về vật chất và tinh thần mà không xác định được
Căn cứ Điều 205 về xác định mức bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không xác định được điều chỉnh như sau:
– Đối với mức bồi thiệt hại về vật chất theo các căn cứ quy định tại các điểm a, b và c khoản Điều 2025 thì mức bồi thường thiệt hại về vật chất do Tòa án quyết định, tùy thuộc vào mức độ thiệt hại, nhưng không quá một tỷ đồng.
– Đối với thiệt hại về tinh thần, trong trường hợp nguyên đơn chứng minh được hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã gây thiệt hại về tinh thần cho mình thì có quyền yêu cầu Tòa án quyết định mức bồi thường trong giới hạn từ mười lần đến một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, tùy thuộc vào mức độ thiệt hại.
Thứ sáu, bổ sung thêm quy định về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 bổ sung thêm điểm đ về việc đ) Ẩn hoặc tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc các định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.”.
Quy định bổ sung này là khá kịp thời, giúp ngăn chặn vi phạm trong môi trường số, vốn là môi trường mở khó kiểm soát nhằm hạn chế thiệt hại cho chủ thể quyền và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Tuy nhiên, vẫn cần lưu ý việc áp dụng cần bảo đảm cân bằng với quyền tiếp cận thông tin và hoạt động hợp pháp của các bên liên quan.
Để biết thêm thông tin chi tiết về các thủ tục, dịch vụ vui lòng liên hệ Suntrust để được tư vấn và hỗ trợ.
