Doanh nghiệp khoa học và công nghệ

Doanh nghiệp khoa học và công nghệ được thành lập và hoạt động với những điều kiện nhất định. Sau khi được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ, loại hình doanh nghiệp này sẽ được hưởng nhiều chính sách ưu đãi phát triển từ Nhà nước.

Theo khoản 1 Điều 39 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có định nghĩa về doanh nghiệp khoa học và công nghệ như sau: “Doanh nghiệp khoa học và công nghệ là doanh nghiệp thực hiện hoạt động nghiên cứu, phát triển, chuyển giao, đổi mới công nghệ, có năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ và mang lại hiệu quả về kinh tế, xã hội, môi trường.”

Điều kiện chung là yêu cầu bắt buộc áp dụng đối với mọi quy mô doanh nghiệp, không phân biệt doanh nghiệp lớn, vừa, nhỏ hay siêu nhỏ. Căn cứ khoản 1 Điều 49 Nghị định 268/2025/NĐ-CP để được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ hai tiêu chí cơ bản sau:

Thứ nhất, doanh nghiệp phải được thành lập và đang hoạt động hợp pháp theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp.

Thứ hai, doanh nghiệp phải có sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được tạo ra từ các kết quả nghiên cứu được sở hữu hoặc sử dụng hợp pháp. Đây là điều kiện quan trọng nhất khi xem xét cấp Giấy chứng nhận. Sản phẩm của doanh nghiệp phải được hình thành từ một trong các nguồn hợp pháp như: sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp đã được bảo hộ; thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn; chương trình máy tính đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả; giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản, lâm nghiệp mới; kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ đã được nghiệm thu hoặc công nhận theo quy định; hoặc công nghệ nhận chuyển giao theo hợp đồng chuyển giao công nghệ đã đăng ký hợp pháp.

Đáng lưu ý, doanh nghiệp không bắt buộc phải tự mình thực hiện toàn bộ quá trình nghiên cứu từ đầu. Pháp luật cho phép doanh nghiệp có thể nhận chuyển giao, sử dụng hợp pháp các kết quả nghiên cứu nêu trên để làm căn cứ đáp ứng điều kiện này.

Bên cạnh điều kiện chung, doanh nghiệp muốn được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn phải đáp ứng các tiêu chí riêng tương ứng với quy mô hoạt động. Mỗi nhóm quy mô sẽ có yêu cầu khác nhau về chi phí nghiên cứu – phát triển (R&D), nhân sự, doanh thu từ sản phẩm khoa học và công nghệ cũng như hiệu quả mang lại của sản phẩm.

Điều kiện đối với doanh nghiệp lớn

Căn cứ khoản 2 Điều 49 Nghị định 268/2025/NĐ-CP doanh nghiệp lớn phải đáp ứng đồng thời bốn nhóm tiêu chí quan trọng sau:

Thứ nhất, về chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Doanh nghiệp phải có tổng chi cho hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo đạt tối thiểu 2% doanh thu thuần bình quân trong ba năm tài chính liền kề; hoặc đạt tối thiểu 200 tỷ đồng mỗi năm trong ba năm tài chính liền kề. Trường hợp doanh nghiệp hoạt động dưới ba năm thì mức chi này được tính bình quân theo toàn bộ thời gian hoạt động kể từ khi thành lập, nhưng phải bảo đảm có ít nhất một năm tài chính đầy đủ để làm căn cứ xác định.

Thứ hai, về tổ chức bộ phận nghiên cứu và phát triển. Doanh nghiệp phải có bộ phận R&D chuyên trách với tối thiểu 10 nhân sự có trình độ từ đại học trở lên, trong đó có ít nhất 5 người là công dân Việt Nam. Quy định này nhằm bảo đảm hoạt động nghiên cứu – phát triển được thực hiện một cách thực chất và có nền tảng chuyên môn vững chắc.

Thứ ba, về tỷ lệ doanh thu từ sản phẩm khoa học và công nghệ. Sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải chiếm tối thiểu 30% tổng doanh thu của doanh nghiệp trong ba năm tài chính liền kề; hoặc đạt từ 90 tỷ đồng mỗi năm trở lên trong cùng thời gian. Điều kiện này thể hiện yêu cầu về tính thương mại hóa và đóng góp thực tế của sản phẩm khoa học – công nghệ vào hoạt động kinh doanh.

Thứ tư, về hiệu quả của sản phẩm. Sản phẩm khoa học và công nghệ của doanh nghiệp phải mang lại ít nhất một trong các hiệu quả sau: được xuất khẩu ra thị trường nước ngoài; được tạo ra từ công nghệ thuộc Danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao theo quy định của pháp luật; hoặc đạt giải thưởng quốc gia, quốc tế về chất lượng hoặc môi trường. Đây là tiêu chí đánh giá giá trị và tác động thực tế của sản phẩm trên thị trường trong nước và quốc tế.

Như vậy, đối với doanh nghiệp lớn, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc có sản phẩm khoa học – công nghệ mà còn phải chứng minh quy mô đầu tư, năng lực nghiên cứu và hiệu quả kinh tế rõ ràng, tương xứng với tầm vóc hoạt động của doanh nghiệp.

Điều kiện đối với doanh nghiệp vừa

So với doanh nghiệp lớn, căn cứ khoản 3 Điều 49 Nghị định 268/2025/NĐ-CP điều kiện áp dụng đối với doanh nghiệp vừa có phần linh hoạt hơn, tuy nhiên vẫn bảo đảm yêu cầu về tính thực chất của hoạt động nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa sản phẩm khoa học – công nghệ.

Thứ nhất, về chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Doanh nghiệp phải bảo đảm tổng chi cho hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo đạt tối thiểu 2% doanh thu thuần bình quân trong ba năm tài chính liền kề. Trường hợp doanh nghiệp hoạt động dưới ba năm thì mức chi này được tính bình quân theo toàn bộ thời gian hoạt động kể từ khi thành lập, nhưng phải có ít nhất một năm tài chính đầy đủ để làm căn cứ xác định.

Thứ hai, về nhân sự nghiên cứu và phát triển. Doanh nghiệp phải có bộ phận hoặc nhân sự thực hiện hoạt động R&D với tối thiểu 5 người có trình độ từ đại học trở lên. Trong số đó phải có nhân lực là người Việt Nam. Quy định này nhằm bảo đảm doanh nghiệp có năng lực chuyên môn phù hợp để duy trì và phát triển hoạt động khoa học – công nghệ một cách ổn định.

Thứ ba, về tỷ lệ doanh thu từ sản phẩm khoa học và công nghệ. Sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải chiếm tối thiểu 20% tổng doanh thu của doanh nghiệp trong ba năm tài chính liền kề. Đây là căn cứ quan trọng để chứng minh rằng hoạt động khoa học – công nghệ không chỉ mang tính hình thức mà thực sự đóng góp đáng kể vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Như vậy, mặc dù yêu cầu đối với doanh nghiệp vừa thấp hơn so với doanh nghiệp lớn, nhưng doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí về chi R&D, nhân sự chuyên môn và tỷ lệ doanh thu từ sản phẩm khoa học – công nghệ để đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận.

Điều kiện đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ

Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ là nhóm được áp dụng điều kiện linh hoạt nhất, căn cứ khoản 4 Điều 49 Nghị định 268/2025/NĐ-CP nhằm khuyến khích hoạt động đổi mới sáng tạo và tạo cơ hội cho các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ tiếp cận chính sách ưu đãi. Tuy nhiên, dù tiêu chí “mềm” hơn so với doanh nghiệp lớn và vừa, doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu tối thiểu sau:

Thứ nhất, về chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Doanh nghiệp phải bảo đảm tổng chi cho hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo đạt tối thiểu 2% doanh thu thuần bình quân trong các năm tài chính liền kề. Trường hợp doanh nghiệp hoạt động chưa đủ ba năm thì mức chi được tính bình quân theo thời gian thực tế hoạt động, với điều kiện có ít nhất một năm tài chính đầy đủ.

Thứ hai, về nhân lực khoa học và công nghệ. Doanh nghiệp phải có tối thiểu 2 người trực tiếp thực hiện hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trường hợp không bố trí đủ nhân sự nội bộ, doanh nghiệp có thể thuê ít nhất 2 chuyên gia từ cơ sở nghiên cứu, cơ sở đào tạo hoặc tổ chức khoa học và công nghệ để bảo đảm năng lực chuyên môn. Quy định này tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ tận dụng nguồn lực bên ngoài thay vì bắt buộc duy trì bộ phận R&D cố định.

Thứ ba, về sản phẩm khoa học và công nghệ. Doanh nghiệp phải có ít nhất 1 sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang được thương mại hóa trên thị trường. Điều này nhằm bảo đảm hoạt động nghiên cứu không chỉ dừng lại ở ý tưởng hoặc thử nghiệm mà đã tạo ra giá trị kinh tế thực tế.